بازار کامیون اروپا درحال عبور از یک دوره مهم تحول است؛ اما برخلاف تصویری که گاهی از گذار سریع صنعت حمل‌ونقل به خودروهای برقی ارائه می‌شود، واقعیت بازار در سال ۲۰۲۶ بسیار پیچیده‌تر است. ناوگان‌های اروپایی هنوز به‌شدت به موتورهای دیزلی وابسته‌اند؛ درحالی‌که فشارهای زیست‌محیطی، مقررات کاهش انتشار کربن، افزایش هزینه انرژی و توسعه فناوری‌های برقی، انتخاب کامیون جدید را برای شرکت‌های حمل‌ونقل از یک تصمیم صرفا فنی به یک تصمیم اقتصادی تبدیل کرده است.

آمار انجمن خودروسازان اروپا نشان می‌دهد در نیمه نخست ۲۰۲۶، ثبت کامیون‌های جدید در اتحادیه‌اروپا ۹.۸ درصد افزایش یافته است. با وجود این رشد، دیزل همچنان با سهم ۹۲.۱ درصدی، فاصله بسیار زیادی با سایر قوای محرکه دارد. در مقابل، کامیون‌های برقی قابل شارژ با رشد ۴۷.۷ درصدی، سهم خود را به ۴.۸ درصد رسانده‌اند. آلمان، هلند و فرانسه نیز به‌تنهایی ۷۴ درصد از ثبت کامیون‌های برقی اتحادیه‌اروپا را به خود اختصاص داده‌اند. این اعداد یک پیام روشن دارند: بازار اروپا هنوز از کامیون دیزلی عبور نکرده، اما مسیر آینده آن دیگر صرفا دیزلی نیست.

مشتری اروپایی دقیقا چه می‌خواهد؟

پاسخ را باید در یک عبارت خلاصه کرد: کامیونی که بیشترین زمان را در جاده باشد و کمترین هزینه را برای مالک ایجاد کند. برای یک شرکت حمل‌ونقل، کامیون صرفا یک محصول صنعتی نیست؛ ابزار درآمدزایی است. هر ساعت توقف کامیون، هر بار مراجعه به تعمیرگاه، هر لیتر سوخت مصرف‌شده و هر کیلوگرم کاهش ظرفیت حمل می‌تواند مستقیما بر سودآوری اثر بگذارد. بنابراین مشتری اروپایی هنگام خرید کامیون، بیش از گذشته به هزینه کل مالکیت توجه می‌کند. در این محاسبه، قیمت اولیه خودرو تنها یکی از عوامل است. مصرف انرژی، هزینه نگهداری، عمر قطعات، دسترسی به‌خدمات پس از فروش، ارزش فروش مجدد، قابلیت اطمینان، ظرفیت حمل، برد عملیاتی و زمان توقف برای سوخت‌گیری یا شارژ، همگی در تصمیم نهایی موثرند. به همین دلیل است که نمی‌توان گفت مشتری اروپایی صرفا «کامیون برقی» می‌خواهد. آن‌چه مشتری می‌خواهد، کامیون اقتصادی‌تر و قابل اتکاتر است و اگر فناوری برقی بتواند این دو ویژگی را تامین کند، به‌سرعت سهم بیشتری از بازار خواهد گرفت.

دیزل هنوز بازی را واگذار نکرده است

رشد ۹۲.۱ درصدی سهم دیزل در نیمه نخست سال جاری نشان می‌دهد موتورهای دیزلی همچنان ستون اصلی حمل‌ونقل سنگین اروپا هستند. این مساله به‌ویژه در حمل‌ونقل جاده‌ای مسافت‌طولانی اهمیت دارد؛ جایی که برد زیاد، زمان کوتاه سوخت‌گیری و امکان فعالیت مستمر خودرو اهمیت بالایی دارد. در چنین کاربردهایی، مشتری نمی‌تواند صرفا براساس میزان آلایندگی تصمیم بگیرد. یک کامیون باید بتواند بار کامل را در مسافت مشخص جابه‌جا کند، در زمان مقرر به مقصد برسد و بدون توقف‌های طولانی به مسیر ادامه دهد. بنابراین دیزل احتمالا در کوتاه‌مدت از بازار اروپا حذف نخواهد شد؛ اما شکل استفاده از آن تغییر می‌کند. موتورهای کم‌مصرف‌تر، سامانه‌های انتقال قدرت هوشمندتر، مدیریت بهتر انرژی و استفاده از سوخت‌های کم‌کربن، بخشی از مسیر گذار خواهند بود.

برقی‌ها از شهرها شروع کرده‌اند

در طرف دیگر بازار، کامیون‌های برقی با سرعت قابل توجهی در حال رشد هستند. رشد ۴۷.۷ درصدی ثبت کامیون‌های برقی در نیمه نخست ۲۰۲۶، اگرچه هنوز سهم آن‌ها را به کمتر از ۵ درصد رسانده، اما نشان می‌دهد این فناوری دیگر یک گزینه آزمایشی نیست. نقطه‌قوت کامیون برقی در کاربردهایی است که مسیر مشخص، بازگشت روزانه به پایگاه، توقف‌های قابل پیش‌بینی و امکان شارژ شبانه از ویژگی‌های آن به‌شمار می‌رود. حمل‌ونقل شهری، توزیع کالا، خدمات شهری و بخشی از حمل‌ونقل منطقه‌ای از همین منظر بازار مناسبی برای برقی‌ها محسوب می‌شوند.

در این بخش، کامیون برقی می‌تواند علاوه‌بر کاهش انتشار آلاینده‌ها، هزینه انرژی و نگهداری پایین‌تری نیز ایجاد کند. مطالعات اقتصادی انجام‌شده درباره کامیون‌های بدون آلایندگی نیز نشان داده‌اند که در صورت فراهم بودن زیرساخت و شرایط مناسب بهره‌برداری، امکان رسیدن این خودروها به هزینه کل مالکیت رقابتی با دیزل وجود دارد. اما مشکل زمانی آغاز می‌شود که کامیون برقی را برای ماموریتی انتخاب کنیم که هنوز زیرساخت و فناوری موجود برای آن کافی نیست.

برد، زمان شارژ و وزن؛ سه دغدغه اصلی

برای مشتری کامیون، ظرفیت باتری تنها یک مشخصه فنی نیست؛ مستقیما با ظرفیت حمل ارتباط دارد. افزایش ظرفیت باتری می‌تواند برد را افزایش دهد، اما وزن و قیمت خودرو نیز افزایش پیدا می‌کند. در صنعت حمل‌ونقل، هر کیلوگرم اضافه می‌تواند از ظرفیت قابل فروش کامیون کم کند. از سوی دیگر، زمان شارژ نیز بخشی از زمان کاری خودرو است. اگر کامیون برای شارژ چند ساعت متوقف شود، شرکت حمل‌ونقل باید هزینه این توقف را در محاسبات خود وارد کند. به‌همین دلیل توسعه شارژرهای پرقدرت، شارژ در پایانه‌های بار و هماهنگی شبکه برق با ناوگان سنگین، هم‌زمان با تولید کامیون برقی اهمیت پیدا کرده است. درواقع، کامیون برقی بدون زیرساخت شارژ، همانند کامیون دیزلی بدون جایگاه سوخت است.

هیدروژن و سوخت‌های جایگزین؛ گزینه‌های حذف‌نشده

اروپا درحال حرکت به سمت یک نسخه واحد برای تمام کاربردهای حمل‌ونقل سنگین نیست. در کنار برق، سوخت‌های تجدیدپذیر، زیست‌گاز، گازوئیل تجدیدپذیر و در برخی سناریوها هیدروژن نیز در سبد فناوری‌ها باقی مانده‌اند. برای نمونه، سازندگان بزرگ اروپایی همچنان روی موتورهایی که امکان استفاده از سوخت‌هایی مانند زیست‌گاز و سوخت‌های تجدیدپذیر را دارند، کار می‌کنند. شرکت اسکانیا نیز در سال ۲۰۲۶ نمونه‌هایی از کامیون‌های زیست‌گاز را در حمل‌ونقل مسافت‌طولانی اروپایی به‌کار گرفته است. این موضوع نشان می‌دهد بازار هنوز در مرحله انتخاب نهایی فناوری نیست. مشتریان و خودروسازان بسته به نوع کاربری، مسیر و زیرساخت، به سراغ راهکارهای متفاوت می‌روند.

کامیون‌های برقی با سرعت قابل توجهی در حال رشد هستند. رشد ۴۷.۷ درصدی ثبت کامیون‌های برقی در نیمه نخست ۲۰۲۶ اگرچه هنوز سهم آن‌ها را به کمتر از ۵ درصد رسانده اما نشان می‌دهد این فناوری دیگر یک گزینه آزمایشی نیست

قوانین، شکل کامیون آینده را تعیین می‌کنند

در کنار خواسته مشتری، مقررات نیز مسیر صنعت را تعیین می‌کنند. مقررات کاهش انتشار کربن برای خودروهای سنگین در اروپا، خودروسازان را مجبور کرده است میان توسعه موتورهای درون‌سوز پاک‌تر و افزایش عرضه خودروهای بدون آلایندگی تعادل ایجاد کنند. براساس اهداف فعلی اتحادیه‌اروپا، سازندگان خودروهای سنگین باید کاهش قابل توجهی در انتشار دی‌اکسیدکربن ناوگان خود ایجاد کنند؛ اهدافی که برای سال‌های ۲۰۳۰، ۲۰۳۵ و ۲۰۴۰ سخت‌گیرانه‌تر می‌شوند. درنتیجه، کامیون آینده اروپا محصول یک عامل واحد نخواهد بود. فشار قانون‌گذار از یک سو و محاسبات اقتصادی شرکت‌های حمل‌ونقل از سوی دیگر، فناوری را به‌سمت کاهش مصرف انرژی و آلایندگی سوق می‌دهد.

کامیون آینده باید «هوشمند» باشد

تحول بازار فقط به قوای محرکه محدود نمی‌شود. مشتری اروپایی به‌تدریج کامیونی می‌خواهد که اطلاعات بیشتری از وضعیت خود در اختیار مالک قرار دهد. مدیریت ناوگان، پایش مصرف انرژی، پیش‌بینی خرابی، نگهداری پیشگیرانه، ارتباط خودرو با مرکز کنترل و بهینه‌سازی مسیر، به بخشی از ارزش کامیون تبدیل شده‌اند. در چنین بازاری، کامیونی که موتور قدرتمندی داشته باشد اما نتواند مصرف خود را مدیریت کند یا زمان تعمیراتش قابل پیش‌بینی نباشد، دیگر لزوما محصول برتر نیست. به‌عبارت دیگر، رقابت کامیون‌سازان اروپایی از «قدرت موتور» به سمت بهره‌وری کل ناوگان درحال حرکت است.

مشتریان چه کامیونی می‌خواهند؟

پاسخ را می‌توان بر اساس کاربرد تفکیک کرد. در حمل‌ونقل شهری، مشتری بیشتر به کامیون برقی، کم‌صدا، کم‌آلاینده و کم‌هزینه در نگهداری علاقه‌مند است؛ به‌خصوص اگر امکان شارژ شبانه وجود داشته باشد. در حمل‌ونقل منطقه‌ای، بحث کامیون برقی و برخی فناوری‌های ترکیبی و سوخت‌های جایگزین رقابت جدی‌تری خواهند داشت. در این بخش، برد و سرعت شارژ اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. اما در حمل‌ونقل بین‌شهری و مسافت‌طولانی، مشتری همچنان به برد بالا، ظرفیت حمل، قابلیت اطمینان و زمان توقف پایین نیاز دارد. در این بخش، دیزل‌های بسیار کم‌مصرف، سوخت‌های تجدیدپذیر و به‌تدریج کامیون‌های برقی با برد بالا در کنار یکدیگر رقابت خواهند کرد. بنابراین نمی‌توان یک نسخه واحد برای کل بازار اروپا پیچید.

درس اروپا برای بازار ایران

تحولات بازار کامیون اروپا برای ایران نیز یک پیام مهم دارد. آینده کامیون فقط به انتخاب موتور مربوط نیست؛ باید کل زنجیره حمل‌ونقل را دید. اگر قرار باشد ایران نیز به سمت کامیون‌های کم‌مصرف، گازسوز، هیبریدی یا برقی حرکت کند، ابتدا باید مشخص شود هر فناوری برای چه نوع حمل‌ونقلی مناسب است. در اروپا، کامیون برقی در جایی رشد می‌کند که زیرساخت شارژ، مدل اقتصادی و ماموریت خودرو با یکدیگر هماهنگ باشند. مشتری نیز پیش از فناوری، به اقتصاد ناوگان نگاه می‌کند. این همان نکته‌ای است که گاهی در سیاستگزاری بازار ایران نادیده گرفته می‌شود: مشتری کامیون، خودرو نمی‌خرد؛ ابزار کسب درآمد می‌خرد. به‌همین دلیل کامیون آینده باید هم‌زمان کم‌مصرف، بادوام، ایمن، قابل تعمیر، متصل به‌سامانه‌های مدیریت ناوگان و متناسب با ماموریت حمل باشد. برقی بودن به‌تنهایی مزیت نیست؛ همان‌طور که دیزلی بودن نیز به‌تنهایی نقطه‌ضعف محسوب نمی‌شود. بازار اروپا در سال ۲۰۲۶ هنوز دیزلی است، اما دیگر «فقط دیزلی» نیست. رشد سریع کامیون‌های برقی در کنار استمرار سهم بالای دیزل نشان می‌دهد اروپا وارد دوره‌ای از تنوع قوای محرکه شده است؛ دوره‌ای که در آن، برنده نهایی خودروسازی خواهد بود که بتواند برای هر ماموریت، کم‌هزینه‌ترین و قابل‌اعتمادترین کامیون را ارائه کند، نه صرفا پرقدرت‌ترین یا سبزترین کامیون را.